काठमाडौँ, भदौ ११  गते । नेपाल–चीन उत्तरपूर्व सीमाको लाङटाङ लिरुङ हिमालको उत्तरपट्टि ठुलो चट्टानसहितको हिमपहिरो खसेपछि भोटेकोशीमा बुधबार बिहान भीषण बाढी आएकोे पुष्टि भएको छ । उक्त क्षेत्रमा विभिन्न स्याटेलाइट तस्बिर तथा दृश्यको विश्लेषणले हिमपहिरो खसेर भीषण बाढीको रूप लिएको र  भोटेकोशी हुँदै नेपालमा विपत्ति आइपरेको विज्ञहरूले औँल्याएका छन् । साथै बुधबार बिहान त्यस क्षेत्रमा दुई वटा भूकम्प गएकाले त्यसले पनि बाढीको घनत्व र चाप दुवै बढाउन मद्दत गरेको हुन सक्ने अनुमान विज्ञको छ । 

राष्ट्रिय विपत् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणमा प्लानेट ल्याबबाट प्राप्त स्याटेलाइट तस्बिरको विश्लेषणले नेपाल–चीन रसुवागढी नाकाबाट करिब २० किलोमिटर उत्तरपूर्वको क्षेत्र बाढीको उद्गमस्थल देखाएको वरिष्ठ जलस्रोतविज्ञ राजेन्द्र शर्माले जानकारी दिनुभयो ।

उहाँका अनुसार नेपाल–चीन सिमानामा गएको हिमचट्टानसहित पहिरो तिब्बत–नेपाल जोड्ने लेन्देखोलामा खसेपछि लेदो गेग्य्रानसहितको बाढी बनेको हो । लेन्देखोलालाई नेपालतर्फका स्थानीयले भोटेकोशी भन्ने गर्छन् । उक्त बाढी टिमुरे हुँदै त्रिशूली नदीमा प्रवेश गरेको थियो । शर्माले भन्नुभयो, “जहाँ हिमपहिरो खसेको छ, त्यहाँ हिमतालको कुनै अवशेष देखिएको छैन् तर हिमपहिरोमा डाँडामाथि चट्टानमा जमेको हिउँसमेत खसेकाले झर्दै जाँदा तरल पानीमा बदलिएर ठुलो बाढीको रूप लिएको अनुमान गरेका छौँ ।” बाढीको सूचना नेपालतर्फ चीनले तत्काल दिन नसकेको देखिन्छ । 

भूकम्प र बाढीको साइनो

बुधबार बिहान तिब्बत क्षेत्रमा दुई वटा भूकम्प गएको छ ।  वरिष्ठ भूकम्पविद् डा. लोकविजय अधिकारीका अनुसार आज बिहान ८ बजेर २० मिनेट जाँदा २.५ म्याग्नेच्युटको पहिलो धक्का र ८.३७ मिनेटमा ४.५ म्याग्नेच्युटको दोस्रो भूकम्पको धक्का गएको थियो । 

नेपालको रसुवादेखि माथि तिब्बतपट्टि गएको उक्त भूकम्पभन्दा केही सेकेन्डअघि हिमपहिरो खसेको देखिएकाले भूकम्पकै कारण भएको भन्न नमिल्ने उहाँले जानकारी दिनुभयो । उहाँले भन्नुभयो, “तर पहिरो झरिरहेकै बखतमा गएकाले त्यसले पहिरोको घनत्व बढाएर नदीको सतह बढाउन भने पक्कै मद्दत गरेको हुन सक्छ ।”

सीमानाकामा बाढीको जोखिम बढ्दै

गत वर्ष असारमा हिमताल फुटेर भोटेकोशीमा बाढी आएको थियो । यस वर्ष हिमपहिरोले त्योभन्दा ठुलो बाढी आउनुमा बढ्दो तापव्रmमले हिमालमा खलबली मच्चाउँदै छ भन्ने सन्देश दिएको हिमविज्ञ धीरज प्रधानाङ्ग औँल्याउनुहुन्छ ।

प्रधानाङ्गले भन्नुभयो, “नेपालका हिममण्डलका हिमालमा हिउँ अब पहिले जस्तो स्थिर छैनन्, पहिले जस्तो तथ्यले अब यसै हुन्छ भन्न सकिने अवस्था पनि छैन्, भविष्यको क्षति रोक्ने हो भने नयाँ तरिकाले सोच्ने, पाठ सिक्ने र योजना बनाउने बेला आएको छ ।”

थामेको बाढी, हुम्लाको बाढी, मेलम्चीको बाढी आदि घटनाले जमिनमाथिको हिउँ पहिरो बनेर खस्ने, जमिनमुनि जमेको हिउँ चुहिने, तालमा पानी बढी भएर फुट्ने जस्ता घटना नेपालमा दोहोरिँदै गएको देखाएको छ ।

पूर्वसूचना कमजोर

गत वर्षको बाढीपछि नेपाल र चीनबिच पूर्वसूचना आदानप्रदानको सञ्जाल गठन गरेर सूचना लिनेदिने सहमति बनेको थियो तर यस पटक उताबाट सूचना आएन । त्यसपछि दुई देशका प्रतिनिधिमण्डलबिच केही पटक छलफल पनि भएको थियो । परराष्ट्र मन्त्रालयमार्फत उक्त सञ्जाल बन्नुपर्ने चिनियाँ पक्षको आग्रहपछि दुई महिनाअघि आएको टोलीसँग पनि छलफल भएको थियो ।

जल तथा मौसम विज्ञान विभागका महानिर्देशक डा. अर्चना श्रेष्ठसहित र चाइनिज मेटेरोलोजिकल एजेन्सीका उच्चाधिकारीसँग बुधबार पूर्वसूचना आदानप्रदानका विषयमा गहन छलफल भएको छ । आकस्मिक आएको विपत्पछि मौसमी सूचना आदानप्रदानका लागि थप पहल आवश्यक रहेको निष्कर्ष छलफलले निकालेको जनाइएको छ ।